Activiteiten van het Historisch Genootschap
Voordrachten en Lezingen
Zoals ieder jaar hebben wij ook in 2011 het genoegen u uit te nodigen op een aantal historische lezingen, georganiseerd door:
- Heemkundige Kring "Het Ambacht Maldegem"
- Heemkundige Kring "Arthur Verhoustraete"
- Heemkundige Bijdragen uit het Meetjesland
- VVF-Meetjesland
- Historisch Genootschap van het Meetjesland
Hieronder vindt u niet alleen de voorstellling van de komende lezingen, maar ook een kort fotografisch verslag van de afgelopen lezingen...
Klik hier om de folder van onze voordrachtenreeks te bekijken...
Verdere inlichtingen over onze activiteiten kunt u verkrijgen bij onze voorzitter Hugo Notteboom.
- 11/04/2010 - Voordracht door Arco Willeboordse
De machtigste man ter wereld in onze streek - Napoleon in het Meetjesland en West-Zeeuws Vlaanderen.
Zondagvoormiddag 11 april 2010 in IJzendijke:
- 10.30: geïllustreerde voordracht door Arco Willeboordse in zaal Brasserie Petit Paris, Koninginnestraat 24, IJzendijke.
- 11.15 - 11.30: wandeling naar Het Bolwerk, museum van de Staats-Spaanse linies, Markt 38, IJzendijke. Aansluitend bezoek aan de tentoonstelling "In de voetsporen van Napoleon"
In de namiddag kunnen gegadigden vrij deelnemen aan een fietstocht langs een aantal schansen uit de tijd van de Staats-Spaanse linies (17de-18de eeuw).
Napoleon was de machtigste man van zijn tijd. Sindsdien is hij uitgegroeid tot een van de beroemdste namen uit de geschiedenis. Op vele plaatsen in Europa heeft hij zijn sporen achtergelaten, ook in onze streek. Hij hield zich er bezig met de verbetering van de infrastructuur, zoals de aanleg van land- en waterwegen, en de vernieuwing van vestingwerken.
Een aantal keren heeft hij in eigen persoon de streek bezocht, enerzijds op doortocht naar andere locaties, anderzijds om de voortgang van openbare werken te inspecteren. Deze bezoeken hebben aanleiding gegeven tot het ontstaan van een aantal smeuïge Napoleonlegenden.
Al deze aspecten komen in een notendop aan de orde in een geïllustreerde voordracht met aansluitend geleid bezoek aan Het Bolwerk, in het bijzonder de tentoonstelling "In de voetsporen van Napoleon."
Bezoek aan de tentoonstelling "In de voetsporen van Napoleon"
Tijdens de voordracht...
Arco Willeboordse
- 06/06/2010 - Voordracht door Prof. dr. Marc Boone
Gent (12de eeuw): van patriciërs en ambachtslieden. Nieuwe visies op de geschiedenis van een middeleeuwse grootstad.
Zondagvoormiddag 6 juni 2010 om 10.30
Oud-Stadhuis, Plein 1 te Kaprijke.
De traditionele visie op de geschiedenis van de laatmiddeleeuwse Vlaamse steden is nog steeds schatplichtig aan de sterk romantische visie die in de loop van de 19de en begin 20ste eeuw werd ontwikkeld. Toch blijven een aantal inzichten uit deze reeks opvattingen, zoals deze van Henri Pirenne, erg waardevol.
De huidige stand van zaken van onze kennis dienaangaande laat zich evenwel ook sterk beïnvloeden door inzichten gevoed en gegroeid uit een interdisciplinaire kruisbestuiving waarbij argumenten gehaald worden bij de archeologie, de studie van urbanisatie en ruimtegebruik, de representatie in teksten en kunstuitingen allerhande.
Aan de hand van dit alles is het (hopelijk) spannend een "gekend verhaal" als dat van het Gent uit de tijd der Artevelden opnieuw te beluisteren. De voordracht bouwt voort op een tekst die geconcipieerd werd voor de nieuwe stadsgeschiedenis die in de marge van het lanceren van het nieuwe stedelijke historisch museum (het Stam op de Bijloke-site) wordt voorbereid.
Professor Marc Boone ontpopte zich als een boeiend verteller
Het aandachtig en kritisch luisterend publiek
- 05/09/2010 - Voordracht door Lic. Filip Bastiaen
Een verdwenen gebruik - Uitlezen in het Meetjesland.
Zondagvoormiddag 5 september 2010 om 10.30
Zaal PAX, Kerkhofweg 1 te Aalter.
Een aantal oudere streekgenoten weet zich nog iets te herinneren van het gebruik "uitlezen". Veelal wordt het afgedaan als het lezen van een aantal berichten door de veldwachter na de hoogmis. Bij het verdwijnen van dit gebruik omstreeks 1950 klopt dit beeld grotendeels. Het is echter een eeuwenoud gebruik en onderzoek ervan voor de 19de eeuw schetst ons een veel meer divers beeld.
In de lezing, als voorbereiding op een vrij uitvoerig artikel, zullen dan ook talrijke aspecten aan bod komen. Er is vooreerst het juridische kader met onder meer de Gemeentewet van 1836. Van daaruit is het een kleine stap naar de vigerende begrippen in de omgeving. Maar ook de plaats, het tijdstip van het bekendmaken (de enige correcte term) komt aan bod, naast de bekendmaker, de financiële aspecten, het instrumentarium en het rechtsarcheologisch patrimonium, naast natuurlijk ook de aard van de berichten zelf.
Als uitsmijter zal ook wat aandacht worden besteed aan het "herroepen", speciale reglementen, aanstellingsprocedures. Om het geheel te kaderen wordt ook gepeild naar de bestaansreden, door te kijken naar de alfabetisering en de kerkelijkheid van de lokale bevolking.
Filip Bastiaen tijdens zijn bijzonder goed gedocumenteerde voordracht over 'uitlezen'.
Bij de aanwezigen: een en al aandacht.
- 06/10/2010 - Voordracht door Prof. dr. Alex Vanneste
De elektrische draadversperring aan de Belgisch-Nederlandse grens tijdens de Eerste Wereldoorlog (1915-1918)
Woensdag 6 oktober 2010 om 19.30
Kanunnik Andrieszaal in Middelburg.
Vanaf het voorjaar van 1915 sloot de Duitse bezetter de Belgisch-Nederlandse grens af - van Knokke tot Vaals! - met een elektrische draadversperring waarop een dodelijk efficiënte spanning van 2.000 volt stond. Het leek de bezetter een hindernis bij uitstek om de strijd aan te gaan met vluchtelingen, deserteurs, spionnen, mensen- en brievensmokkelaars en inlichtingsagenten.
De lezing gaat in op de redenen van de bouw van de elektrische versperring, het optrekken en de technische kenmerken ervan, de nare gevolgen voor de grensbevolking, de wijze waarop velen alsnog deze levensgevaarlijke hindernis omzeilden - maar ook op de talrijke slachtoffers die vielen onder het Duitse vuur en de roekelozen die de moordende kracht van de toen nog nauwelijks gekende elektriciteit onderschatten. Het gaat hier om niet meer en niet minder dan om een voorloper van het IJzeren Gordijn.
De lezing wordt ondersteund door origineel film- en fotomateriaal. De elektrische versperring aan de Belgisch - Nederlandse grens tijdens Wereldoorlog I is en blijft een verrassend historisch gegeven, nauwelijks bekend of gekend. Die grens was een echt maar vergeten front.
U hoort levensechte en boeiende avonturen, wetenschappelijk - historisch gefundeerd, waarbij de werkelijkheid meer dan eens de fictie overtreft...
- 06/12/2010 - Voordracht door Dr. Marc Carnier, Rijksarchivaris
De vroegste ontwikkeling van de parochies in het graafschap Vlaanderen
Zondagvoormiddag 6 december 2010 om 10.30
Zaal De Koperen Leeuw, Tieltsesteenweg 30 te Eeklo.
De parochie is veruit de oudste lokale instelling in onze streken. Geen enkele andere organisatie of instelling kan buigen op een geschiedenis van minstens 1000 jaar. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat de invulling van deze instelling gedurende dit millennium dezelfde is gebleven.
Een parochie uit de dertiende eeuw was heel verschillend van een parochie uit de achttiende eeuw, laat staan van een parochie uit het begin van éénentwintigste eeuw. In deze lezing zal geprobeerd worden na te gaan wat we nu eigenlijk weten en kunnen weten over het ontstaan van een parochie, welke instanties er actief waren en hoe hun onderlinge verhouding was (bisschop, patroon, pastoor, parochianen....). Wat gebeurde er eigenlijk op dit parochiale niveau? De lezing zal zo veel mogelijk gestoffeerd zijn met voorbeelden uit het Meetjesland.
- 12/02/2011 - Voorstelling Jaarboek 61
Voorstelling Jaarboek 61 van het Historisch Genootschap van het Meetjesland
Doopsgezinde Kerk - Weststraat 37 te Aardenburg
Op het programma stonden :
- welkomstwoord door Hugo Notteboom
- korte rede burgemeester/wethouder
- korte voordracht over geschiedenis van de doopsgezinden in Aardenburg door Arco Willeboordse
- korte voordracht over de geloofsgemeenschap van de doopsgezinden door ds. Leuny de Kam
- muzikaal intermezzo
- voorstelling jaarboek 61 door Filip Bastiaen
- receptie
De muziek werd verzorgd door Krokmesjeu, en de ceremoniemeester was Arco Willeboordse...
De kerk van de Doopsgezinde gemeente "Het Lam tot Aerdenburch" loopt bomvol
Dominee Leuny de Kam tijdens haar uiteenzetting met in haar hand een bord met de lijfspreuk van vele doopsgezinden
Het bestuur van het Historisch Genootschap met het nieuwe jaarboek:
Arco Willeboordse, Roger Buyck, Hugo Notteboom, Filip Bastiaen,
Walter Notteboom, Frederik De Cocker, Peter Laroy en Oscar Lippens
- 06/03/2011 - Voordracht door Dr. Noël Geirnaert
Vage sporen over de vroegste Brugse geschiedenis
Zondagvoormiddag 6 maart 2011 om 10.30
Parochiaal Centrum van Adegem, Adegem-Dorp (achter de pastorie).
Dr. Noël Geirnaert, afkomstig van Adegem, studeerde aan de universiteit van Leuven en werd in 1973 licentiaat in de geschiedenis. Hij promoveerde in 2001 tot doctor in de geschiedenis, en werd medewerker aan de Radboud Universiteit in Nijmegem. In 1980 treedt hij in dienst bij het Stadsarchief Brugge om op 1 januari 2009 hoofdarchivaris te worden. Hij is bestuurslid van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, maakt deel uit van het 'Berek' van het tijdschrift Biekorf en is eindredacteur van de driemaandelijkse nieuwsbrief 'Archiefleven'. Zijn talloze historische publicaties betreffen voornamelijk de kerk- en cultuurgeschiedenis van de middeleeuwen en de nieuwe tijd. Vanzelfsprekend legt hij bijzonder veel interesse aan de dag voor de geschiedenis van 'zijn' stad Brugge wiens ontstaan nog steeds vele raadsels oproept. Zij lezing gaat dan ook over sporen van de vroegste Brugse geschiedenis die zowat 2.000 jaar geleden begon met een Gallo-Romeinse nederzetting. Hoe die nederzetting evolueerde naar 'Bryggja' zal de eminente spreker ons ongetwijfeld met verve uit de doeken doen...
- 19/06/2011 - Voordracht door Prof. Dr. Magda Devos
Noordzeegermaanse kenmerken in het Vlaams en het Zeeuws
Zondagvoormiddag 19 juni 2011 om 10.30
L'Herberie, Rijksweg 18 te Eede (NL).
Het basispatroon van het Nederlandse dialectlandschap werd gelegd tijdens de Germaanse kolonisatie in de 4e-5e eeuw van onze jaartelling. Vlaanderen en Zeeland werden toen bevolkt door Noordzeegermaanse stammen. De taal van deze volkeren heeft sporen nagelaten tot in de huidige dialecten. Over welke taalkenmerken het gaat, zal prof. Magda Devos ons op een heldere manier uit de doeken doen. Het wordt een boeiende zoektocht naar de wortels van onze streektaal.
Magda Devos was tot voor kort hoofddocent Nederlandse Taalkunde aan de Gentse Universiteit. Bij de opleiding Nederlands gaf ze cursussen over verschillende onderwerpen uit de Nederlandistiek. Onderzoek doet zij voornamelijk op het gebied van dialectologie en naamkunde. Ze is één van de grote bezielers van het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten, dat sinds vele jaren aan de Gentse universiteit wordt samengesteld. Haar naamkundige belangstelling gaat vooral uit naar toponiemen. Ze is redacteur van het tijdschrift Naamkunde en voorzitster van de Stichting Achiel De Vos, die de uitgave verzorgt van de monografische reeks Meetjeslandse toponiemen van vóór 1600. Ondertussen heeft die stichting de toponymie gepubliceerd van een vijftiental gemeenten.
Professor Magda Devos wordt ingeleid door bestuurslid Arco Willeboordse
Een deel van het talrijk opgekomen publiek
- 02/10/2011 - Voordracht door Prof. Dr. Bruno De Wever
De familie De Lille en het Vlaams-nationalisme
Zondagvoormiddag 2 oktober 2011 om 10.30
P.O. Bibliotheek (vroegere Schouwburg De Lille), Schouwburgplaats 3-5 te Maldegem.
Professor dr. Bruno De Wever is hoofddocent geschiedenis aan de Gentse Universiteit. Zijn interesses gaan uit naar de Tweede Wereldoorlog, het (Vlaams) nationalisme, fascisme, collaboratie, enz.. Hij doctoreerde op de ontwikkeling van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) tijdens het Interbellum en de Tweede Wereldoorlog en publiceerde er talloze artikels en boeken over. Ook was hij vice-voorzitter van de redactieraad de "Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging". In de Sint-Pietersabdij was recentelijk de tentoonstelling Gekleurd Verleden. Familie in oorlog te zien waarvan Bruno De Wever een der belangrijkste medewerkers was. In het gelijknamige boek schetst hij de complexe geschiedenis van de collaboratie.
De Maldegemse familie De Lille speelde een belangrijke rol in de Vlaamse Beweging en - later - het VNV. Victor was de uitgever van 't Getrouwe Maldeghem en van de Duimpjesuitgaven en wordt volksvertegenwoordiger, zoon Jozef werd in 1932 burgemeester (aan én af!) en volksvertegenwoordiger, Eugeen was in 1936 lid van de provincieraad en tijdens de oorlog gewestleider van de DeVlag, Leo wordt senator en Gabriël schepen van de gemeente Maldegem. Kortom: een boeiende familie in een boeiend tijdperk.
In zijn lezing gaat professor De Wever dieper in op de rol die vooral Jozef De Lille speelde in het VNV en over de invloed en de politieke macht van de familie. De lezing gaat door in het vroegere machtscentrum van de familie: de Schouwburg, nu gemeentelijke bibliotheek.
Professor Bruno De Wever over de familie De Lille en het Vlaams-nationalisme
Het auditorium van de bibliotheek, vroeger het balkon van de Schouwburg, zal afgeladen vol
Na de lezing wordt nog even nagepraat in 't Kasteeltje, bakermat van de familie De Lille
(Fotos : Alex Van Vooren)
- 06/11/2011 - Voordracht door Dr. Wim De Clercq
Boeren op zand - Nieuwe inzichten over de Romeinse en Middeleeuwse boerengemeenschap op de zand- en kleigronden tussen Gent en Brugge
Zondagvoormiddag 6 november om 10.30
Zaal Pax, Kerkhofweg 1 te Aalter.
Dr. Wim de Clercq is doctor-assistent aan de Gentse Universiteit voor de onderzoekseenheid 'Archeologie van de Historische perioden'. Voor hij aan de vakgroep werkte, was hij als projectarcheoloog verantwoordelijk voor nood- en preventief archeologisch onderzoek in de provincie Oost-Vlaanderen. In 2002 werd hij assistent bij de vakgroep Archeologie waar hij een doctoraatsonderzoek uitvoerde naar de transformatieprocessen in de lokale gemeenschappen uit het noorden van de Civitas Menapiorum bij hun integratie in het Romeinse Rijk. Hij voert momenteel onderzoek naar de karakterisatie en de transformatie van landelijke bewoningsvormen en materiële cultuur uit de provinciaal-Romeinse wereld en de (post)Middeleeuwen. Met betrekking tot de laatste periode staat ook de multidisciplinaire studie naar de ontwikkeling van de gestichte stad van Middelburg-in-Vlaanderen centraal.
Door de sterke toename van het archeologisch onderzoek in Vlaanderen is er in de voorbije 10 jaar een forse kenniswinst geboekt met betrekking tot het oudste verleden van Binnen-Vlaanderen en de regio tussen Gent en Brugge in het bijzonder. Deze laat ondermeer toe om de zeer drukke landelijke bewoning die de regio kenmerkte tijdens de Romeinse tijd en de volle Middeleeuwen te karakteriseren. Zowel vorm, uitzicht en economie van de boerderijen op de zand- en kleigronden tussen Gent en Brugge kunnen veel beter worden bepaald dan voorheen en zullen in de lezing worden behandeld. Door de materiële vondsten en door de begraafplaatsen wordt ook een inzicht bekomen het dagelijks leven van de mensen zelf. Dit alles brengt ons tot een complex maar boeiend beeld van samenleving die de regio en het landschap zijn eerste vorm heeft gegeven meer dan 1000 jaar geleden.
- 04/12/2011 - Voordracht door Marc De Bie
Dominus Vobiscum
Zondagvoormiddag 4 december 2011 om 10.30
Oud-Stadhuis, Plein 1 te Kaprijke.
Marc De Bie debuteerde als auteur van cursiefjes waarna hij overschakelde op toneel.
Zijn stukken werden herhaaldelijk bekroond en bijna vijftienhonderd keer door beroeps- en vrijetijdsgezelschappen opgevoerd. De dag dat het kampioenschap van België verreden werd (1975) kwam als televisiespel op het scherm. In 1990 debuteerde De Bie als romancier. Na De Coburger (1990, Lannoo) volgden Een koningsjaar (1992, Dedalus), Cinema Jarofka (1995, Davidsfonds), e.a.
In Dominus Vobiscum heeft Marc De Bie het over het rijke (en bijna vergeten) Roomse leven van vóór het concilie. Toen stond de kerk, van doopsel tot begrafenis, in het midden van eenieders leven. De tijd van de wijwatervaatjes, schapulieren, volle aflaten en uit luciferdoosjes gemaakte crucifixen. Van vasten, vlees derven, quatertemperdagen en de zonde van onkuisheid. Van Marcusprocessies en de negen dinsdagen vóór Sint-Antonius. Van korte en lange vespers, hosannaboekjes en de litanie van alle heiligen. Van Averbodes Weekblad en de Eucharistische Kruistocht. Van collectes voor het werk van de Vlamingen in Parijs en de Basiliek van Koekelberg. Van missiepreken, portiunkelen en engelenmissen. Van pastoorsmeiden, suisses, misdienaars en de confrérie van het Heilig Sacrament. Van begankenissen tégen de stuipen en bedevaarten vóór een lief. De tijd van "God ziet mij, hier vloekt men niet." Maar evengoed van "God schept de dag en ik ga erdoor."
